NOGIRONLIK PENSIYaSI

Nogironlik pensiyasi qonunchilikda belgilangan tartibda:

— I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga;
— Chernobilь AESdagi avariya tufayli mayiblanish yoki kasallik oqibatida III guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga tayinlanadi.

Nogironlik sababi va guruhi, nogironlik boshlangan vaqt, shuningdek nogironlik belgilanadigan muddat tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyalari tomonidan aniqlanadi.

PENSIYa TAYINLASh ShARTLARI

Mehnatda mayiblanish yoki kasb kasalligi oqibatida nogironlik pensiyasi ish stajidan qat’i nazar tayinlanadi.

Umumiy kasallik va boshqa sabablar oqibatida nogironlik pensiyasi nogironlik boshlangan vaqtda fuqaroning yoshiga muvofiq talab etiladigan ish staji mavjud bo‘lganda tayinlanadi.

PENSIYa TAYINLASh TARTIBI

Nogironlik pensiyasi fuqaroning alohida murojaatini talab etmagan holda proaktiv shaklda tayinlanadi.

Pensiyani proaktiv shaklda tayinlash texnik sabablarga ko‘ra imkoni bo‘lmasa yoki zarur ma’lumotlar axborot tizimlarida mavjud bo‘lmasa, fuqaro yoki uning qonuniy vakili:

— yashash joyidagi Pensiya jamg‘armasi bo‘limiga;
— Davlat xizmatlari markaziga;
— Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali murojaat qilishi mumkin.

Fuqaro pensiya olish huquqi paydo bo‘lganidan keyin istalgan vaqtda, muddat bilan cheklanmagan holda pensiya tayinlashni so‘rab murojaat qilish huquqiga ega.

PENSIYa TAYINLAShDA TALAB ETILADIGAN MAЪLUMOT VA HUJJATLAR

Pensiya tayinlash uchun zarur ma’lumotlar davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlaridan elektron shaklda olinadi.

Agar mehnat staji, ish haqi yoki pensiya miqdoriga ta’sir qiluvchi boshqa ma’lumotlar raqamlashtirilmagan bo‘lsa, fuqaro yoki uning qonuniy vakili quyidagilarni taqdim etishi mumkin:

— ish stajini, shu jumladan maxsus ish stajini tasdiqlovchi hujjatlar;
— ish haqi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
— qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa zarur hujjatlar.

NOGIRONLIK PENSIYaSINI TAYINLASh MUDDATI

Agar pensiya tayinlashni so‘rab nogironlik belgilangan kundan e’tiboran 60 kundan kechiktirmay murojaat qilinsa, nogironlik pensiyasi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tomonidan nogironlik belgilangan kundan boshlab tayinlanadi.

Agar 60 kunlik murojaat qilish muddati o‘tkazib yuborilgan bo‘lsa, pensiya murojaat qilingan kundan boshlab tayinlanadi.

Nogironlik pensiyasi nogironlik belgilangan butun davr uchun tayinlanadi.

Nogironligi bo‘lgan 60 yoshdan oshgan erkaklarga va 55 yoshdan oshgan ayollarga nogironlik pensiyasi umrbod tayinlanadi. Ularni qayta tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish faqat o‘z arizasiga ko‘ra amalga oshiriladi.

NOGIRONLIK PENSIYaSI OLISh UChUN TALAB ETILADIGAN ISh STAJI

Umumiy kasallik oqibatida nogironlik pensiyasi nogironlik boshlangan vaqtga qadar quyidagi ish staji mavjud bo‘lganda tayinlanadi:

20 yoshdan 23 yoshga etgunga qadar — 2 yil;
23 yoshdan 26 yoshga etgunga qadar — 3 yil;
26 yoshdan 31 yoshga etgunga qadar — 5 yil;
31 yoshdan 36 yoshga etgunga qadar — 7 yil;
36 yoshdan 41 yoshga etgunga qadar — 9 yil;
41 yoshdan 46 yoshga etgunga qadar — 11 yil;
46 yoshdan 51 yoshga etgunga qadar — 14 yil;
51 yoshdan 56 yoshga etgunga qadar — 17 yil;
56 yosh va undan oshganda — 20 yil.

20 yoshga to‘lgunga qadar ishlash davrida yoki ishlash to‘xtatilganidan keyin umumiy kasallik tufayli nogironligi bo‘lgan shaxs deb topilgan fuqarolarga pensiya ish stajidan qat’i nazar tayinlanadi.

Mehnatda mayiblanish yoki kasb kasalligi oqibatidagi nogironlik pensiyasidan umumiy kasallik oqibatidagi nogironlik pensiyasiga o‘tkazilganda zarur ish staji nogironlik birinchi marta belgilangan vaqtdagi yoshga qarab aniqlanadi.

PENSIYaGA USTAMA HAQLAR

Ayrim toifadagi shaxslarga pensiyani hisoblashning bazaviy miqdoriga nisbatan quyidagi ustama haqlar belgilanadi:

— I guruh urush oqibatida nogironligi bo‘lgan shaxslarga — 150 foiz;
— II guruh urush oqibatida nogironligi bo‘lgan shaxslarga — 125 foiz;
— ko‘rish bo‘yicha I guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga — 100 foiz;
— I guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga — 75 foiz;
— II guruh yolg‘iz nogironligi bo‘lgan shaxslarga — 75 foiz.

NOGIRONLIK PENSIYaSINI QAYTA HISOBLASh

I yoki II guruh nogironlik pensiyasi tayinlanganidan keyin kamida bir yil ish stajiga ega bo‘lgan shaxsning pensiyasi ish staji va ish haqi hisobga olingan holda har ikki yilda bir marta proaktiv shaklda qayta hisoblanadi.

Pensiyani proaktiv shaklda qayta hisoblash imkoni bo‘lmasa, bu haqda pensionerga SMS-xabar yuboriladi va pensiya umumiy tartibdagi murojaat asosida qayta hisoblanadi.

Qayta hisoblangan pensiya proaktiv qayta hisoblash sanasidan keyingi oyning birinchi kunidan boshlab to‘lanadi.

HAYoTIY MISOL

Savol: mehnatda mayiblanish yoki umumiy kasallik sababli nogironligi bo‘lgan shaxsga nogironlik pensiyasini tayinlash ish stajiga bog‘liqmi?

Javob: mehnatda mayiblanish yoki kasb kasalligi oqibatida nogironlik pensiyasi ish stajidan qat’i nazar tayinlanadi. Umumiy kasallik oqibatidagi nogironlik pensiyasi esa fuqaroning yoshiga muvofiq qonunchilikda belgilangan ish staji mavjud bo‘lganda tayinlanadi.